Auteur: Jan-willem Nijkamp Datum: 08-04-2026
Chicken game
De film Rebel Without a Cause uit 1955 kent een iconische scène. De film draait om de strijd om sociale status onder jonge mannen. Het gaat tussen de nieuwe rebelse jongen Jim (acteur James Dean) en de bendeleider Buzz. Ze nemen het tegen elkaar op in het zogenaamde Chicken Game. Beiden rijden in een gestolen auto vol gas richting een klif. Wie als eerste wegspringt verliest en wordt bestempeld als “chicken”, lafaard. De ander wint aan sociaal aanzien. Het is een perfecte weergave van een scenario uit de speltheorie: een gevaarlijk conflict waarbij beide partijen zich weigeren over te geven wat vervolgens tot een catastrofe kan leiden.
Inspiratie?
De scène is de meest iconische weergave van het bekende Chicken Game. Afgelopen nacht leken de president van de VS en de Iraanse leiders door deze film geïnspireerd te zijn. Om 2.00 onze tijd liep het opgelegde ultimatum af. De dreigementen van de Amerikaanse president werden steeds extremer. Zo dreigde hij de Iraanse infrastructuur, energiecentrales, olieraffinaderijen, bruggen en ontziltingsfaciliteiten te bombarderen, wanneer de Straat van Hormuz niet open zou gaan. “Een hele beschaving zal ten onder gaan, voorgoed”.
Een 10-punten plan
Urenlang bleef onduidelijk in hoeverre het laatste dreigement tot uitvoer gebracht zou worden. De beurzen zetten zich schrap. Vlak voor het verstrijken van het ultimatum werd er echter tot een wapenstilstand besloten. De Minister van Buitenlandse Zaken van Iran maakte bekend dat Iran de veilige passage van zeeschepen door de Straat van Hormuz zou garanderen. Een door de Iraanse leiders opgesteld 10-puntenplan lijkt als basis te gaan dienen voor verdere onderhandelingen die vrijdag zullen beginnen.
De markten reageren opgelucht
Volgens de president hebben de VS al hun militaire doelen met de oorlog bereikt. Het plan vormt een werkbare basis om te gaan onderhandelen. De markten reageerden opgelucht. De prijs voor een vat Brent-olie daalde van 109 naar 94 dollar. De S & P 500-future steeg met ruim 2,5 procent. De Nasdaq 100-future zelfs met 3,5 procent. Vanmorgen openden de Europese beurzen met forse winsten. De AEX met ruim 3 procent, de Duitse DAX zelfs met 5 procent.
Reeds verwacht
Deze reactie werd door veel beleggers vooraf verwacht. Het lijkt een herhaling van precies een jaar geleden. Toen zorgden de importheffingen van de president voor veel turbulentie. Direct na de bekendmaking ervan, op Liberation Day, stond de S & P 500 zelfs even op een verlies van 19 procent. Op het laatste moment werd de invoer van de heffingen met 90 dagen uitgesteld. Er volgde een spectaculaire opluchtingsrally. De S & P 500-future steeg op één dag met maar liefst 9,8 procent. In de erop volgende maanden zouden de indices wereldwijd nieuwe records neerzetten.
Onderhandelingstactiek
Beleggers zijn inmiddels gewend aan de onderhandelingstactiek van de president. Eerst zwaar inzetten, vervolgens de reactie op de markten afwachten en daarna inbinden. Deskundigen en analisten vroegen zich de afgelopen weken af waarom de beurzen niet verder waren gezakt. De grootste energiecrisis aller tijden diende zich immers aan. De olieprijs zou veel hoger moeten staan en de markten veel lager. Niet dus. Beleggers hadden er al rekening mee gehouden dat de president zou inbinden.
Wat zijn de VS er mee opgeschoten?
Na alle commotie rijst echter de vraag wat de VS nu met ruim vijf weken wapengekletter zijn opgeschoten. Zeker, de Straat van Hormuz lijkt weer open te gaan. Maar dat was tot ruim een maand geleden gewoon het geval. Bovendien dreigt Iran in de toekomst ieder passerend schip 2 miljoen dollar in rekening te brengen. Verder eisen de Iraanse leiders volledige stopzetting van de vijandelijkheden van Israël en de VS. Niet alleen ten aanzien van Iran, maar zijn bondgenoten. Bovendien eist Iran terugtrekking van Amerikaanse strijdkrachten uit de hele regio.
“What is it good for?”
In eigen land heeft de oorlog de populariteit van de president geen goed gedaan. Mensen die hem eerder nog steunden, noemen zijn handelen gevaarlijk. De VS zullen minder dan voorheen gezien worden als een stabiliserende factor in de wereld. De status van supermacht kom in gevaar. Niet alleen Democraten, maar ook sommige Republikeinen roepen nu op de president via het 25e amendement uit zijn ambt te zetten. Zo’n vaart zal het wel niet lopen. In 1984 had de Britse popgroep Frankie Goes to Hollywood uit Liverpool een hit met “War, What is it Good For? Absolutely Nothing”. Daar lijkt het wel op.