Auteur: Jan-willem Nijkamp    Datum: 28-01-2026

De slimste vierkante kilometer van Nederland

ASML rapporteert

Vandaag rapporteerde ASML zijn resultaten over het vierde kwartaal. De chipmachinefabrikant was in aanloop naar de rapportage van de cijfers over het vierde kwartaal al opgelopen. De koers bereikte een bodem van 550 euro vlak na Liberation Day. Gisteren tikte het aandeel 1217 euro aan, een stijging van 121 procent in negen maanden. Beleggers waren na eerdere positieve berichten van klanten als Samsung, Micron Technology, TSMC en SK Hynix al stevig op mooie resultaten vooruitgelopen. De verwachtingen waren hooggespannen. ASML versloeg ze.

Het aandeel stijgt

De omzet en de winst vielen hoger uit dan verwacht. Belangrijker bleek echter het aantal nieuwe orders. Er werden in het afgelopen kwartaal voor ruim 13 miljard euro aan nieuwe orders binnengehaald, bijna twee keer zoveel als de verwachte 6,85 miljard euro. Beleggers waren aangenaam verrast. Ondanks de enorme koersspong van de afgelopen negen maanden steeg het aandeel op de opening met nog maar eens 7 procent. De klanten van ASML hadden hun verwachtingen ten aanzien van de markt de afgelopen maanden aanzienlijk naar boven bijgesteld. Voornamelijk gebaseerd op AI.

De nieuwe olie

We zullen hier echter geen gedetailleerde analyse geven van deze cijfers. Dat laten we over aan de analisten die het bedrijf op de voet volgen. Interessant is echter hoe een bedrijf, ontstaan in 1984, heeft kunnen uitgroeien tot zo’n belangrijke wereldspeler in de chipindustrie. Chips worden beschouwd als de nieuwe olie. Ze zijn de noodzakelijke ”grondstof” voor de hightech-economie. Nu de wereld is beland in een ware technologie-oorlog is het belang van ASML als bijna monopolist in chipmachines niet te onderschatten.

Zonder chip geen smartphone, laptop of internet

De chip is aan het einde van de jaren ’50 uitgevonden. De eerste chips hadden vooral militaire toepassingen, zoals de Minuteman-kernraket. Maar ze vonden ook hun weg in een nieuwe uitvinding, de zakrekenmachine. De eerste chip bestond slechts uit één enkele transistor. Tegenwoordig gaan er miljarden transistors op een enkele chip. Zonder de uitvinding van de chip had een computer nog steeds de omvang van een woonkamer. Smartphones, tablets en het internet hadden nooit bestaan.

Een laboratorium in Eindhoven

In Eindhoven begon men bij Philips in zijn befaamde laboratorium na te denken over het maken van  chips in 1961. Het leidde in de jaren ’70 tot een nieuw soort machine waarmee chips konden worden gefabriceerd: de wafer stepper. Een ware innovatie. De Philips-machine bracht patronen op het silicium aan door middel van projectie. Er was geen contact meer voor nodig. Bovendien kon er nauwkeuriger en kleiner worden geprint. Om deze wafer steppers op de markt te brengen was echter de bouw van een peperdure fabriek nodig.

ASMI helpt een handje

Philips durfde deze investering niet aan. Het bedrijf vond echter een partner om de risico’s mee  delen. Een bedrijf uit Bilthoven: ASM International. In 1984 richtten Philips en ASMI samen ASM Lithography op. Twee jaar later kwam de eerste stepper op de markt. De eerste jaren waren voor ASML echter een ware doodsstrijd. Philips en ASMI moesten beiden vele miljoenen guldens blijven investeren. Levering van machines moest worden uitgesteld. Er volgt een nieuw model met betere lenzen van de bekende Duitse lenzenmaker Carl Zeiss. Grote internationale klanten – IBM en AMD - melden zich.

Langs de rand van de afgrond

Hoewel ASML uitgroeit tot een wereldspeler gaat het soms langs de rand van de afgrond. Om de technologie van zijn machines te verbeteren is meer geld nodig dan wordt verdiend met de verkoop van de machines. In 1992 krijgt ASML een noodlening van tientallen miljoenen guldens van moederbedrijf Philips. Dat terwijl Philips zelf op dat moment in de financiële problemen zit. Niet veel later krijgt ASML grote orders van chipmaker Taiwan  Semiconductor voor een fabriek in Taiwan. Een paar jaar later wordt ook Samsung klant. In 1995 gaat ASML naar de beurs, 60 procent van de aandelen krijgen een notering aan de Nasdaq en de overige 40 procent in Amsterdam. 

EUV-machine

ASML was al jaren een dominante speler in chipmachines toen in 2000 een start werd gemaakt met een project waardoor het de komende jaren nóg dominanter kon worden: de EUV-machines. Machines die werken met extreem ultraviolet licht. Het was een gok waar bijna twintig jaar aan is gewerkt en die nu enorm wordt beloond. Deze machines zijn essentieel voor de toekomst van de chipindustrie. Ze hebben de omvang van een stadsbus, wegen 180.000 kilo en bestaan uit 100.000 onderdelen. Nieuwe  technologieën als virtual reality, kunstmatige intelligentie en de zelfrijdende auto werden mogelijk.

Een reddende hand

Experts twijfelden of de EUV-machines ooit gebruikt zouden gaan worden. Het concern is er dan al 15 jaar mee bezig. De ontwikkeling is echter zó belangrijk dat fabrikanten die de machines afnemen besluiten om er zelf ook geld in te investeren. In 2012 investeren Intel, Samsung en TSMC samen voor 5,4 miljard euro in ASML. Uiteindelijk kost het project twee keer zoveel tijd en 5 tot 10 keer zoveel geld als aanvankelijk gepland.

Een groot succes

Inmiddels zijn de EUV-machines een groot succes. ASML heeft van concurrentie weinig te vrezen. Het is vrijwel een monopolist. De meeste klanten komen uit Azië, maar ASML blijft in Veldhoven. Het bedrijf heeft vele vestigingen over de hele wereld, maar het onderzoek en de productie blijven in Nederland. ASML werkt intensief samen met vele toeleveranciers, veelal gevestigd in en rond Eindhoven. Het wordt wel de slimste vierkante kilometer van Nederland genoemd.