Auteur: Jan-Willem Nijkamp  Datum: 29-07-2025

Handelsdictaat

Handelsakkoord

In het Schotse Turnberry bereikten de VS en de EU afgelopen weekeinde een handelsakkoord. Er komt een algemene Amerikaanse invoerheffing van 15 procent op Europese producten. De EU belooft de komende drie jaar voor een bedrag van 750 miljard dollar aan LNG te kopen in de VS. Daarnaast doet de EU de toezegging nog eens 600 miljard dollar te gaan investeren in de Amerikaanse economie. Volgens de voorzitter van de Europese Commissie Von der Leyen is hiermee stabiliteit bereikt en is een handelsoorlog vermeden. De beurzen reageerden maandag met koersstijgingen.

Wie een orkaan verwacht, is blij met een storm

“Wie een orkaan verwacht, is blij met een storm”, was de reactie van de Duitse chemielobby. Wanneer er geen akkoord gesloten zou zijn had de EU immers te maken gekregen met een tarief van 30 procent. Dan is 15 procent nog een meevaller. De opluchtingsrally op de beurzen was echter mager. De beperkte koersstijgingen waren waarschijnlijk terug te voeren op de vorige week gesloten overeenkomst met Japan. Toen liepen de koersen reeds op. Het akkoord van afgelopen zondag was een bevestiging van een reeds ingeprijsd feit.

Veel onduidelijkheden

Het akkoord omvat nog veel onduidelijkheden. Pas tegen het einde van de week worden meer details verwacht. De eerste reacties vanuit het Europese bedrijfsleven zijn echter niet overdreven positief. Met deze overeenkomst lijkt de internationale handel immers een andere weg in te slaan dan we sinds de Tweede Wereldoorlog bewandeld hadden. Zo gaat het Amerikaanse importtarief volgens de Universiteit van Yale nu effectief naar 17,3 procent. Daarmee komen de Amerikaanse heffingen in de buurt van de 20 procent als gevolg van de Smooth-Hawley Act uit de jaren ’30. Het protectionisme voortkomend uit deze wet leidde tot de zwaarste economische crisis uit de moderne geschiedenis. En de overeenkomst tussen de VS en China is nog niet eens gesloten.

Europese bedrijven onder druk

De gevolgen voor de EU kunnen groot zijn. Europese bedrijven staan onder druk om in de VS te investeren om verdere ellende te voorkomen. Want waar staat geschreven dat de VS zich aan deze overeenkomst zullen houden? De president staat als erg wispelturig bekend. Europese bedrijven worden hierdoor minder efficiënt. Noodzakelijke investeringen in de EU zelf kunnen uitblijven. Het akkoord lijkt een nagel aan de doodskist van de wereldwijde vrijhandel. Die was al niet meer zo vrij, maar nu de EU zwicht voor de VS lijkt het protectionisme weer teruggekeerd.

De VS lijden er ook onder

Ook voor de VS zelf heeft het akkoord de nodige consequenties. De VS importeerden vorig 3300 miljard dollar aan goederen. Dat zou naar schatting ruim 500 miljard dollar aan importtarieven opleveren. Dat komt neer op 1,7 procent van het BNP, 10 procent van de totale belastinginkomsten en 27 procent van het begrotingstekort. Dat is veel geld. Wie gaat dat betalen? Naar alle waarschijnlijkheid zal deze last verdeeld worden over de bedrijven (minder winst) en de consument (hogere prijzen). Het is in ieder geval schadelijk voor de economie van de VS.

En de wereldeconomie

Maar niet alleen voor de economie van de VS. Naar schatting kan de schade oplopen tot 2000 miljard dollar voor de wereldeconomie. De tarieven mogen dan lager uitvallen dan gevreesd, ze zorgen wel voor het nodige zand in de raderen van de wereldwijde aanvoerketens en de wereldhandel. Bedrijven zullen hun investeringen terugschroeven of uitstellen. Handelsroutes waar jaren in is geïnvesteerd zullen worden verlegd. Winstmarges komen onder druk te staan om de stijgende kosten te kunnen slikken.

Zekerheid in gure tijden

Mevrouw Von der Leyen spreekt van een doorbraak die zekerheid biedt in gure tijden. Misschien. Feit blijft dat de wereld opgescheept zit met tarieven die inmiddels veel hoger uitvallen dan voor het aantreden van de Amerikaanse president. Volgens economen vallen de gevolgen van dit akkoord op korte termijn mee. Maar op lange termijn zijn ze moeilijker in te schatten. Wat betekent 750 miljard dollar aan LNG voor de EU? Momenteel levert de VS voor 78 miljard dollar aan de EU. Dat zou dan oplopen naar 250 miljard dollar per jaar. Wat betekent dat voor de grootste leverancier van dit moment, Noorwegen? Is 250 miljard dollar per jaar reëel?

Geen akkoord, maar een dictaat

Wat gebeurt er wanneer de EU zijn belofte om 600 miljard dollar in de VS te investeren niet nakomt? Investeringen die immers door bedrijven en niet door overheden gedaan moeten worden. Gaat de president van de VS dit akkoord dan herzien? Hopelijk is de stabiliteit en de zekerheid waar de voorzitter van de Europese Commissie het over heeft geen schone schijn. De onderdanigheid waarmee een werelddeel dat rond de eeuwwisseling economisch nog gelijkwaardig was aan de VS zich heeft onderworpen belooft weinig goeds. Voorlopig reageren de beurzen opgelucht. Het akkoord had echter meer weg van een dictaat.