Auteur: Jan-willem Nijkamp   Datum: 18-03-2026

Straat van Hormuz bedreigt ook voedselprijzen

Sinds de aanval op Iran is de Straat van Hormuz vrijwel volledig geblokkeerd. De prijzen van olie en gas schoten omhoog. Doorgaans passeert 20 procent van de wereldwijde olieproductie en het vloeibare gas (LNG) de zeestraat ten zuiden van Iran. De financiële markten maken zich nu vooral druk over de prijzen van deze essentiële brandstoffen. Er is echter meer. De prijs van kunstmest is de afgelopen weken ook flink opgelopen. Dat kan hogere voedselprijzen tot gevolg hebben. Een inflatierisico dreigt.

Verstoring van de kunstmestmarkt

De afsluiting van de Straat van Hormuz veroorzaakt een grote verstoring van de kunstmestmarkt. Het betreft met name ureum, een kunstmeststof vooral geschikt voor tropische gebieden. Bijna de helft van de wereldwijde export van ureum komt uit de Perzische Golf en moet langs de Straat van Hormuz. Europa maakt zijn kunstmest vooral zelf of importeert deze uit Noord-Afrika of de VS. Veel landen in Azië zijn echter afhankelijk van het Midden-Oosten. De zeestraatblokkade leidt daar niet alleen tot prijsstijgingen, maar ook tot tekorten.

Aardgas een noodzakelijke grondstof

Daar komt nog bij dat de productie van kunstmest veel energie vergt, waarvoor vaak aardgas of olie gebruikt wordt. Juist omdat aardgas er zo goedkoop is wordt er zo veel kunstmest in het Midden- Oosten geproduceerd. Niet alleen de prijs van ureum is de afgelopen weken gestegen van 400 naar 600 dollar. De prijs van aardgas liep ook op van 31 naar 55 euro per MWh. Nu het verkeer door de Straat van Hormuz bijna volledig tot stilstand is gekomen lijkt het slechts een kwestie van tijd voordat de voedselprijzen in de hele wereld sterk gaan oplopen. Zo maakt de prijs van kunstmest bijvoorbeeld zo’n 30 tot 40 procent uit van de productiekosten van graan.

Een andere oogstperiode

In Nederland hebben de meeste boeren de kunstmest die ze komende maanden nodig hebben al ingekocht. Anders is dat in Azië. Daar worden gewassen op een ander moment geoogst. Boeren kopen hun kunstmest rond deze tijd in. Tegen een veel hogere prijs. Ze kunnen die hogere prijs doorberekenen in hun producten. Prijsstijgingen die leiden tot een hogere inflatie. In Afrika en Azië zullen de boeren juist minder kunstmest gebruiken. De productie zal daardoor dalen. Door de sterke internationale verwevenheid van de voedselhandel zullen de prijzen echter overal gaan stijgen.

Gestegen gasprijs

In India wordt de meeste ureum in de landbouw geproduceerd. Maar voor de productie is LNG nodig. En ook die export staat onder druk. Enkele ureumfabrikanten hebben de deuren al moeten sluiten. In Europa gebruiken boeren minder ureum, maar de prijs van kunstmest wordt wel flink beïnvloedt door de gestegen gasprijs. Hoelang de prijs hoog blijft is afhankelijk van de duur van de oorlog.

Een potentiële systeemschok

In de VS heeft de American Farm Bureau Federation de president gevraagd te interveniëren. De huidige situatie wordt een potentiële systeemschok genoemd. De prijsstijgingen voor boeren komen op een moment dat de marges in de landbouw al flinterdun zijn. Zonder kritische grondstoffen voor de landbouw als ureum, ammoniak, stikstof, fosfaat en zwavel riskeert de VS een mislukte oogst. Hogere kunstmestprijzen zijn niet direct voelbaar in de supermarkt, maar wel met enige maanden vertraging. De gemiddelde Amerikaan is toch al niet zo te spreken over de hogere benzineprijs en hogere voedselprijzen zullen de stemming verder bederven.

Nederlandse boeren hebben al ingekocht

Veel bedrijven in Nederland hebben de kunstmest al ingekocht. Later dit jaar kan echter wel een probleem ontstaan wanneer gewassen tussentijds extra kunstmest nodig hebben. De hogere kunstmestprijzen kunnen samen met duurdere energie hogere voedselprijzen tot gevolg hebben. De tarweprijs is wereldwijd al aan het stijgen.

Kiespijn

Gestegen olie- en gasprijzen, hogere voedselprijzen. De centrale banken komen daarmee in een vergelijkbare situatie terecht als vier jaar geleden. Zijn de prijsstijgingen tijdelijk of van langere duur? Deze week kunnen de ECB en de Federal Reserve er al hun licht over laten schijnen. President Trump kan met de naderende Midterm verkiezingen al deze prijsstijgingen missen al kiespijn. Inflatie dreigt. De ruimte om de rente te verlagen neemt af. In Europa wordt al over een renteverhoging gesproken.

Een nieuwe situatie

Uiteindelijk hangt alles af van de duur van de oorlog. Maar zelfs al mocht het conflict op korte termijn tot een einde komen wil dat nog niet zeggen dat alles snel weer wordt zoals het was. De productie weer op gang brengen vergt de nodige tijd. Er is schade aangericht aan de productiefaciliteiten. Maar zelfs als de Straat van Hormuz weer begaanbaar is, lijkt er een nieuwe situatie te zijn ontstaan. De autoriteiten in Iran hebben nu ontdekt dat ze een middel in handen hebben waarmee ze het Westen  harder kunnen treffen dan met hun raketten. En het afsluiten van de straat van Hormuz blijkt vrij eenvoudig.