Auteur: Jan-willem Nijkamp  Datum: 21-01-2026

TACO of de nucleaire optie?

Een besneeuwd bergdorp

De president van de VS zal naar verwachting vanmiddag om 14.30 een speech houden in het besneeuwde Zwitserse bergdorp Davos. Een locatie die vroeger vooral bekend werd als favoriet oord voor topschaatsers. Davos ligt op hoogte en vanwege de geringe luchtweerstand werden er op de ijsbaan regelmatig records gebroken. Dat was echter nog voor de komst van de overdekte schaatshallen. Tegenwoordig geldt het Zwitserse bergdorp één keer per jaar als favoriete plek van samenkomst voor politici, zakenlieden, wetenschappers en anderen die vinden dat ze er toe doen.

Een serene rust

De besneeuwde daken van het dorp stralen doorgaans een serene rust uit. Uitgerekend op deze plek zouden de opgelopen spanningen in de wereldpolitiek wel eens kunnen gaan overkoken. Het zal nooit de bedoeling van de organisatie van het World Economic Forum zijn geweest. De wens van de Amerikaanse president Groenland goedschiks of kwaadschiks te willen annexeren heeft de internationale politiek echter op scherp gezet. Zijn dreigement met nieuwe importheffingen kunnen ook gevolgen hebben voor de beurs. Om zijn wens kracht bij te zetten postte de president een door AI gegenereerde foto waarop Canada, Groenland en Venezuela binnen Amerikaanse grenzen vallen. Op de foto kijken Europese leiders toe. 

Importheffingen

De VS dreigen met een importheffing van 10 procent acht Europese landen met militairen op Groenland te treffen. Mocht er in juni nog steeds geen overeenkomst over Groenland gesloten zijn dan worden deze tarieven verhoogd naar 25 procent. De reactie van de Europese leiders is deze keer heftiger dan na Liberation Day, vorig jaar. Destijds slikten de getroffen landen de tarieven om een handelsoorlog te voorkomen. Deze keer gaat het echter om de soevereiniteit van Groenland en Denemarken. Dat ligt gevoeliger. De reactie van de EU is nu een stuk strijdvaardiger. Er lijkt geen compromis mogelijk.

Handelsbazooka

De president heeft een oplossing in gedachten waar zowel de VS als de rest van de NAVO mee zouden kunnen leven. Zijn rede van vandaag wordt dan ook met buitengewoon veel belangstelling gevolgd. Volgens de Europese Commissie is Groenlands soevereiniteit namelijk niet onderhandelbaar. De EU overweegt vergeldingsheffingen ter grootte van 93 miljard euro. Dat is slechts een eerste stap. De EU beschikt immers over meer instrumenten dan alleen tegenheffingen. Vooral het Anti-Coercion Instrument (ACI) kan van belang worden. Deze zogenaamde handelsbazooka maakt het mogelijk vergeldingsmaatregelen te nemen tegen een land dat weigert zijn dwingende handelsbeleid aan te passen. Het anti dwanginstrument wordt ook wel het economische kernwapen genoemd. 

Midterm verkiezingen

Zou het zover komen? Allereerst is daar de almacht van de financiële markten. Een venijnige stijging van de rente en een forse correctie op de aandelenbeurzen deden de president vorig jaar na Liberation Day weer inbinden. De Amerikaanse staatsschuld kan een veel hogere rente niet hebben. Een crash op de beurs zou door beleggers niet met veel vreugde worden begroet. De consumentenbestedingen zouden fors geraakt kunnen worden en het zou de prijzen kunnen opjagen. Dat kan het Witte Huis in het jaar van de midterm verkiezingen nu net niet gebruiken.

War Powers Resolution

Maar er is meer. Zo heeft de president voor een annexatie van Groenland weinig steun van zowel de Amerikaanse bevolking als van zijn eigen partij. Binnen de Republikeinse partij begint men een beetje genoeg te krijgen van de buitenlandse strapatsen van de president. Er zou een War Powers Resolution in de maak zijn. Het Witte Huis kan dan alleen troepen naar Groenland sturen met instemming van het Congres. Binnen dat Congres zou een tweederde meerderheid vereist zijn voor een invasie. Die krijgt de president nooit. Er is zelfs geopperd een impeachment procedure op te starten mocht de president zich alsnog weinig van het Congres aantrekken. Zelfs de grootste haviken onder de Republikeinen zijn tegen een invasie.

TACO

Mocht de president zijn zinnen doordrijven dan speelt hij met vuur. Het zou niet verbazen als er vandaag of morgen toch weer een vorm van TACO (Trump Always Chickens Out) uit de bus komt rollen. Voor de financiële markten het beste, want het alternatief - de handelsbazooka - zou voor zowel de EU als de VS desastreuze gevolgen hebben. Ongeacht de uitkomst lijkt het vertrouwen van beleggers in de VS als investeringsland verder af te nemen.

Geen Sell America

Een Deens pensioenfonds verkocht deze week al zijn Treasuries. Dat zet op zich weinig zoden aan de dijk. Maar overal in de wereld neemt het enthousiasme om in de VS te investeren wel af. De VS zouden hun toonaangevende positie als geliefd investeringsland kunnen verliezen. Met een stijgende rente en een dalende dollar tot gevolg. Zo iets gaat niet van de één op de andere dag, maar heel geleidelijk. Geen Sell America, maar de VS zouden echter wel een hoge prijs kunnen gaan betalen voor dat afnemende vertrouwen in de komende decennia.