Auteur: Jan-Willem Nijkamp   Datum: 07-01-2026

Zwemt er een zwarte zwaan door de noordelijke ijszee?

’s Werelds grootste eiland

Na het inrekenen van de Venezolaanse machthebber Nicolás Maduro lijken de VS hun oog te hebben laten vallen op een eiland tussen de Arctische en Atlantische oceaan. Groenland is het grootste eiland ter wereld. Het eiland is het dunst bevolkte gebied op aarde en telt slechts 57.000 inwoners. Groenland heeft grotendeels een poolklimaat en 85 procent van het land is bedekt met een ijskap van maximaal 3 km dikte. In 1979 verkreeg Groenland zelfbestuur binnen het Deense Koninkrijk. De inheemse bevolking komt als Eskimo’s uit het westen en ziet zich niet als Europees. De Groenlandse economie leunt voornamelijk op de visvangst, de jacht, de schapenteelt en het toerisme.

Waarom zijn de VS geïnteresseerd?

Van waar deze interesse van de VS? De president verklaarde deze week dat de VS Groenland “absoluut nodig hebben”. De redenen zijn van strategische aard. Het eiland is gepositioneerd tussen de VS en Rusland. Als gevolg van de opwarming van het klimaat smelt de ijskap. De zogenaamde GIUK-kloof (gelegen tussen Groenland, IJsland en het VK) legt nieuwe scheepvaartroutes open. Het zou de reistijd tussen Europa en Azië aanmerkelijk bekorten en vormt een alternatief voor het Suezkanaal.

Eerdere pogingen

Maar er is meer. De VS hebben reeds een militaire basis in het noordwesten van het eiland. Het eiland ligt op de kortste route voor ballistische raketten vanuit Rusland richting de VS. De basis doet dienst als een early warning system. De VS hebben in de Pituffik Space Base momenteel 150 militairen gestationeerd. Tijdens de koude oorlog waren dat er overigens zo’n 6000. De belangstelling vanuit de VS is niet nieuw. Zo overwoog de VS in 1867 Groenland te verwerven als onderdeel van haar internationale expansie. Na de Tweede Wererldoorlog deed toenmalig president Harry Truman een bod van 100 miljoen in goud op Groenland. Het idee van Donald Trump is dus niet zo nieuw.

Strategische ligging

De strategische ligging van Groenland maakt het eiland geschikt als onderdeel van het nieuw te lanceren Golden Dome defensiesysteem. Een Amerikaans raketafweersysteem gebaseerd op het welbekende Iron Dome-systeem. De VS willen hun antiraketsystemen dichter bij Rusland hebben. Maar er is meer.

Waardevolle grondstoffen

Groenland zit namelijk tjokvol met waardevolle grondstoffen. De rijke ondergrond bevat naast olie en gas onder meer koper, nikkel, goud, uranium, diamant, ijzererts en de nodige zeldzame aardmetalen. Metalen onmisbaar voor moderne technologie als halfgeleiders, robotica, mobiele telefoons, computers, elektrische voertuigen en windturbines. En de wapenindustrie. Nu China zijn bijna monopolie positie in zeldzame aardmetalen steeds meer als een hefboom tegen de VS gebruikt verklaart de aanwezigheid van deze grondstoffen de interesse van de VS voor het eiland.

Annexatie noodzakelijk

Trump’s erkenning dat de annexatie van Groenland noodzakelijk is voor de strategische belangen van de VS heeft voor de nodige nervositeit in de rest van de wereld gezorgd. Zeker, er is een waarneembare toename van Russische en Chinese activiteiten in de Noordelijke wateren. Eventuele Russische raketten richting de VS zullen over Groenland gaan. De VS willen de volledige controle over het eiland.

Zelfbestuur

Nu is Groenland tegenwoordig een parlementaire democratie. Groenland kreeg in 1979 zelfbestuur en blijft wel onderdeel van het Deense Koninkrijk. Het maakt echter geen deel uit van het grondgebied van de Europese Unie. Opiniepeilingen maakten duidelijk dat Groenlanders een controle door de VS in grote meerderheid afwijzen. Net zo zeer wil de bevolking onafhankelijk zijn van Denemarken.

Repercussies

Een poging van de VS om het eiland te annexeren zou internationaal tot enorme repercussies kunnen leiden. Ten eerste zou het neerkomen op annexatie van het ene NAVO-lid door een ander lid van de NAVO. Volgens de Deense premier zou dat het einde van de NAVO betekenen. Maar ook het voortbestaan van de EU zou in gevaar kunnen komen. De ambivalente houding van veel Europese leiders ten opzichte van de VS zou de EU kunnen splijten. Bovendien zijn er dan voor China en Rusland weinig redenen meer over om zich nog langer in te houden.

Waarom annexeren?

De achterliggende redenen van de Amerikaanse interesse in het eiland zijn duidelijk. De gevolgen voor de beurzen zouden desastreus kunnen uitpakken. Zwemt er een zwarte zwaan door de wateren van de Noordelijke IJszee? Laten we hopen dat de Wall Street Journal gelijk heeft dat we het Witte Huis inzake Groenland niet al te serieus moeten nemen. Bovendien, waarom annexeren? Een intensievere samenwerking tussen beide NAVO-leden (VS en Denemarken) dient uiteindelijk toch beider belang?