Auteur: Jan-Willem Nijkamp   Datum: 07-11-2025

De grote geldcarrousel gaat weer draaien

Renteverlaging

Vorige week verlaagde de Amerikaanse centrale bank de rente opnieuw met 0,25 procent. De Fed Funds Rate heeft nu een bandbreedte van 3,75 tot 4,0 procent. Belangrijker was echter het besluit om per 1 december te stoppen met het afbouwen van de balans. Sinds 2022 liet de Federal Reserve eerder aangekochte obligaties namelijk aflopen zonder de opbrengsten te herinvesteren. Als gevolg daarvan was de hoeveelheid staats- en hypotheekobligaties op de balans van de centrale bank afgenomen van 9000 tot 6500 miljard dollar.

Prachtige rendementen

In 2008, nog voor het uitbreken van de kredietcrisis, had de balans van de centrale bank een omvang van slechts 900 miljard dollar. De zware financiële crisis en het trage herstel nadien dwong de Federal Reserve de economie te stimuleren met enorme opkoopoperaties. Daar kwam later nog de coronacrisis overheen. Zo kon het gebeuren dat de omvang van de balans vertienvoudigde. Een lawine aan liquiditeiten die – hoe vreemd – voor een jarenlang rendementswalhalla op de beurzen zou zorgen.

Monetaire verkrapping

Na de lockdown stak de inflatie echter de kop op. De centrale bank moest wel ingrijpen. De rente werd fors verhoogd en belangrijker, het ruime opkoopprogramma werd beëindigd. Sterker nog, de Federal Reserve besloot tot monetaire verkrapping. Men liet obligaties van de balans lopen zonder de opbrengst te herinvesteren. Dat kon zonder problemen omdat er meer dan voldoende liquiditeiten binnen het systeem aanwezig waren.

Staatsschuld

Onder de presidenten Trump, Biden en opnieuw Trump liep de staatsschuld van de VS explosief op. Nu was die al niet gering. Bij een grote en sterke economie hoort immers een forse schuld. Hoe groter je bent en hoe meer je groeit hoe meer schulden daarvoor nodig zijn, zou je kunnen zeggen. Maar met een staatschuld van ruim 38.000 miljard dollar lijkt de grens te worden opgezocht. Bedenk wel, dat is 328.000 dollar per belastingbetaler.

Rentelasten

Lange tijd was de rente laag, erg laag zelfs. Dan doet zo’n enorme schuld geen pijn. De rentestijging van de afgelopen jaren heeft de rentelasten echter doen exploderen. Afgelopen jaar was de Amerikaanse schatkist 970 miljard dollar kwijt aan rente op deze schuld. Dat is 7300 dollar per huishouden. De rentelasten zijn daarmee de op-één-na grootste begrotingspost geworden. Groter dan bijvoorbeeld defensie, toch niet onbelangrijk in de VS. Alleen de uitgaven aan sociale voorzieningen zijn hoger.

Kritiek

De minister van Financiën uit de regering-Biden – Janet Yellen – ging steeds meer kort (3 maands T-Bills) lenen in plaats van lang (10-jaars Treasuries of langer). Dit om de kapitaalmarktrente enigszins onder controle te houden en de rentekosten te drukken. De centrale bank heeft wel controle over de korte, maar niet over de lange rente. Een beleid dat op de nodige kritiek kon rekenen van haar opvolger, de huidige minister van Financiën, Scott Bessent. Deze laatste lijkt deze kritiek echter overboord gegooid te hebben en zet het ingezette beleid van Yellen gewoon voort. Met de turbo erop.

Rentecurve controle

De VS lenen steeds meer kort en minder lang. Een vorm van rentecurve controle die de 10-jaars rente redelijk onder controle heeft weten te houden. Die is sinds het aantreden van president Trump zelfs gedaald. Daar de Federal Reserve de korte rente enkele keren heeft verlaagd zijn de rentekosten voor de staat nu lager. Het op grote schaal kort lenen leidt echter wel tot de nodige spanningen op de geldmarkt. Spanningen die tot de nodige ongelukken zouden kunnen gaan leiden. Mogelijk tot een volledige ontsporing van het financiële systeem.

Kaaimaneilanden

Het enorme aanbod van korte staatsleningen moet immers wel opgenomen worden. Uit officiële cijfers bleek dat het buitenland inmiddels weer meer Amerikaanse staatsobligaties koopt. Nadere studie bracht echter aan het licht dat de grootste koper van Amerikaanse staatsobligaties de Kaaimaneilanden zijn. De Kaaimaneilanden? Jawel, daar zijn veel hedge funds gevestigd. Beleggers die onder druk snel geneigd kunnen zijn hun posities van de hand te doen. Met alle gevolgen van dien.

De grote geldcarrousel

Volgens de Federal Reserve zijn de geldreserves aan het zakken van “iets boven ruim” naar “ruim”. Dat is Fedspeak voor “het wordt weer tijd om liquiditeiten in de markt te pompen”. Volgende maand wordt het programma van quantitative tightening (QT) beëindigd. Het zal daarna snel worden opgevolgd door een programma van quantitative easing (QE). Alleen, zo mag het volgens de Fed niet genoemd worden. Het weer opkopen van obligaties om de juiste hoeveelheid liquiditeit te handhaven “is geen stimulans”. Het is “op geen enkele wijze een verandering in de onderliggende monetaire beleidskoers”. “Het is slechts een natuurlijke volgende fase van de uitvoering van de ruime-reserve-strategie van de Fed”. Hoe dan ook, binnenkort wordt de geldkraan weer opengezet. De grote geldcarrousel komt weer op stoom.