Auteur: Jan-willem Nijkamp Datum: 04-02-2025
De tariff man loopt tegen een muur
Importheffingen, of toch maar niet?
Afgelopen vrijdag maakte president Trump bekend importheffingen van 25 procent op Mexicaanse en Canadese producten in te voeren. Ook China kan een tarief van 10 procent tegemoet zien. Ondanks het feit dat de “tariff man” het al maanden luidkeels van de daken heeft geschreeuwd reageerden de markten als door een wesp gestoken. De nieuwe week begon met wereldwijde koersdalingen op de beurzen. Later keerde de rust weer enigszins terug nadat duidelijk werd dat de heffingen voorlopig worden uitgesteld.
Ook gij, Europa
Uitgesteld, maar niet van de agenda afgevoerd. Ook Europa moet er volgens de president aan geloven. De betreffende landen hebben de VS volgens de president opgezadeld met een handelstekort. Handelstekorten die worden beschouwd als een vorm van diefstal, een misdaad die moet worden bestraft met invoertarieven. De president ziet de heffingen als het geschikte middel om de Amerikaanse industrie in zijn oude glorie te herstellen, inkomstenbelasting te kunnen verlagen en de staatsschuld af te lossen.
Handelsoorlog
Een nieuwe handelsoorlog lijkt geboren. Een handelsoorlog die desastreus kan uitpakken voor de wereldeconomie en daarmee ook de beurzen geen goed zal doen. De handelstekorten van de VS met de rest van de wereld zijn geen misbruik of diefstal, maar eenvoudig het resultaat van het feit dat de VS veel meer consumeert dan het spaart. De VS leven boven hun stand. Een situatie die alleen maar kan bestaan omdat de VS beschikken over de wereldhandelsvaluta, de dollar. De Amerikanen leven al decennia ver boven hun stand en leggen de rekening neer bij de rest van de wereld.
Overspoeld met dollars
Het handelstekort van de VS bedraagt 80 miljard dollar per maand. De VS exporteert jaarlijks ongeveer voor 3000 miljard dollar aan goederen. Er wordt daarentegen voor 4000 miljard dollar per jaar ingevoerd. Jaarlijks hebben de VS een handelstekort van 1000 miljard dollar met de rest van de wereld. De VS overspoelen de wereld zo met dollars. Het grootste gedeelte van de wereldhandel is geprijsd in dollars, de meeste schulden ook. De geaccumuleerde handelsoverschotten staan in dollars.
Store of value
De dollar is de sleutelvaluta van de wereld. Als een Japans bedrijf iets verkoopt aan een bedrijf in Brazilië zal de transactie meestal geprijsd zijn in dollars. Wanneer een Canadees bedrijf geld leent aan een bedrijf uit Indonesië zal de lening in dollars zijn. De dollar is de meest liquide en stabiele valuta. De Amerikaanse kapitaalmarkt is de grootste, meest liquide, veilige en best renderende plaats om je geld aan het werk te zetten. Daardoor is er een constante vraag naar dollars. De dollar is behalve een betaalmiddel ook een store of value. Als gevolg daarvan is de dollar stelselmatig overgewaardeerd.
Deïndustrialisatie
En dat is nu precies de reden waarom in de afgelopen decennia steeds meer Amerikaanse bedrijven besloten hun producten niet in de VS, maar elders te gaan produceren. Dat was immers goedkoper. Zo kon met name China de werkplaats van de wereld worden. De globalisering droeg daarnaast bij aan de steeds verder zakkende inflatie. De VS kochten hun producten in landen waar ze voor een lagere prijs werden gemaakt dan thuis. De Amerikaanse de-industrialisatie was een feit.
Dominante financiële sector
Wat overbleef in de VS was een sterk dominante financiële sector, een toonaangevende farmaceutische industrie, een indrukwekkende technologiesector en wapenfabrikanten. Allemaal producten die de rest van de wereld nog wel van de VS wilden afnemen. Vooral de financiële assets raakten steeds meer in buitenlandse handen. Momenteel bezit het buitenland 24.000 miljard dollar aan aandelen, obligaties en vastgoed meer dan de VS in het buitenland bezitten. Dat kan alleen omdat de wereld een rotsvast vertrouwen heeft in de Amerikaanse financiële markten.
Handelstekort oorzaak van het succes
Het handelstekort van de VS met de rest van de wereld is juist de oorzaak van de exceptionele financiële dominantie van de VS in de wereld. De Amerikaanse economie maakt 27 procent uit van de wereldeconomie, de Amerikaanse beurzen echter maar liefst 75 procent van de MSCI Wereldindex. Een situatie die juist door de handelstekorten is veroorzaakt.
Spanningen
Globalisering leidde echter tot spanningen. Joe Sixpack ziet bedrijven in zijn stad de deuren sluiten en verliest zijn goedbetaalde baan. Het wordt een politiek issue en het populisme steekt de kop op. Er staan politici op die aankondigen de zaak weer recht te zullen gaan zetten. Importheffingen lijken een probaat middel om buitenlandse exporten af te remmen en het Amerikaanse bedrijfsleven te revitaliseren.
Verval
De Amerikaanse industrie is in de afgelopen decennia echter dermate in verval geraakt dat een spoedig herstel onmogelijk lijkt. Al was het maar omdat na jarenlange outsourcing veel gekwalificeerde werknemers verdwenen zijn. Waar haalt een oplevende Amerikaanse industrie zijn werknemers vandaan? Dat wordt al helemaal moeilijk als je immigranten die mogelijk nog wel in aanmerking zouden komen het land uitzet. Hoog gekwalificeerde werknemers die bijvoorbeeld in China wel ruim voorradig zijn.
Inflatoir
Het hoeft weinig betoog dat het terughalen van bedrijvigheid naar de VS op alle fronten inflatoir werkt. Globalisering was immers de voornaamste motor achter de steeds verder dalende inflatie. De gemiddelde winstmarge van bedrijven ligt tussen de 10 en 20 procent. Bij importheffingen worden bedrijven gedwongen hun prijzen te verhogen of hun productie maar helemaal stop te zetten. De Amerikaanse consument betaalt de prijs. Tijdens de verkiezingscampagne mocht Trump zijn tegenstander graag om de oren slaan over de prijs van een doosje eieren. Die kostte in november 3,65 dollar. Voor veel Amerikanen te veel. Momenteel gaat een doosje in New York echter voor 12 dollar van de hand.