Auteur: Jan-Willem Nijkamp   Datum: 11-03-2026

De VIX als angstbarometer

Onrust op de beurzen

Met de spanningen in het Midden-Oosten neemt ook de onrust op de beurzen toe. Oorlogen zorgen sowieso voor onzekerheid, in het Midden-Oosten in het bijzonder vanwege de sterke relatie met de olie- en gasprijs. Voor de bommen vielen sloot de AEX-index nog op 1026 punten. Begin deze week werd intraday even een niveau van 959 punten aangetikt, 6,5 procent lager. Inmiddels staat de index ruim 3 procent onder zijn top. Tot op heden valt de paniek mee.

Olie wel spectaculair

Wel spectaculair waren de bewegingen in de olie- en gasprijs. Zo werd er vlak voor het begin van de oorlog nog 70 dollar neergeteld voor een vat Brent olie, begin deze week werd zelfs even 119 dollar aangetikt. Het was vooral deze beweging die beleggers de nodige angst inboezemde. Vervolgens daalde de prijs in één dag weer naar 85 dollar. Angst die onder andere afgelezen kan worden uit de zogenaamde VIX-index. Deze angstbarometer liep op van 17 naar 35. Een stand die duidt op sterk toegenomen angst en onzekerheid in de markten.

VIX-index

Wat is de VIX-index? De VIX-index wordt ook wel de volatiliteitsindex genoemd en is een veelbesproken onderwerp onder beleggers. De VIX werd geïntroduceerd in 1993 en is het symbool van de Chicago Board Options Exchange (CBOE) Market Volatility Index. Het is een populaire graadmeter van de volatiliteit van indexopties op de S & P 500-index. Aanvankelijk werd een eenvoudige berekening gehanteerd. Na interventie van Goldman Sachs werd in 2003 een meer geavanceerde versie geïntroduceerd.

De verwachte volatiliteit

Wat meet deze index? Er zijn twee soorten van volatiliteit, de historische en de implied volatiliteit. De historische volatiliteit slaat op de gerealiseerde bewegingen in het verleden, terwijl de implied volatiliteit betrekking heeft op de verwachte beweging in de toekomst. Er worden opties met een looptijd tussen de 23 en 37 dagen tot de expiratie gebruikt. Hieruit wordt vervolgens een gemiddelde berekend van de implied volatiliteit voor 30-daags opties op de S & P 500-index. Door de verwachte volatiliteit van de S & P 500 over de komende 30 dagen weer te geven fungeert de VIX als een barometer voor de angst en onzekerheid onder beleggers. Daardoor is het een cruciale indicator voor het inschatten van de marktdynamiek.

Onzekerheid

Maar waarom meet de VIX juist de onzekerheid? Dat komt omdat de beweeglijkheid van aandelen en indices in onzekere tijden toeneemt. Beleggers raken door bepaald nieuws of economische ontwikkelingen in paniek, het dagelijkse volume stijgt en wat volgt zijn enorme koerssprongen. Wanneer de beurs stijgt zijn de koersuitslagen kleiner. De beurzen stijgen geleidelijk, dagelijkse grote bewegingen blijven uit. Normaal gesproken gaan dalende beurzen gepaard met een hogere volatiliteit en stijgende beurzen met een lagere volatiliteit. De markt gaat met de trap naar boven, maar met de lift naar beneden.

Indexniveau

Sinds de lancering van deze index heeft deze voornamelijk bewogen tussen de 10 en de 30. Een VIX van onder de 12 wordt beschouwd als extreem laag. In 2017 werd een historisch dieptepunt bereikt van 9. Het was toen echt rustig op de beurzen. Een bandbreedte van tussen de 12 en de 20 geldt als normaal. Bij een normale correctie kan de VIX boven de 20 uitstijgen. Pas bij een stand van boven de 30 is er echt sprake van paniek, gepaard gaande met forse koersdalingen. In het verleden is de index diverse keren tot ver boven de 30 gestegen.

Historische pieken

In 1987 bestond de index nog niet. Maar had deze bestaan dan is berekend dat deze op Black Monday dan boven de 150 moet zijn geweest. Op het dieptepunt van de kredietcrisis in 2008 tikte de VIX even een niveau van 89 aan. Tijdens de coronacrisis haalde de index de 82. En meer recent, op Liberation Day (de dag van de invoerheffingen) werd een niveau van 52 aangetikt. En vandaag staat de index op 25 na begin deze week even op 35 te hebben gestaan.

Wat kunnen beleggers er mee?

Wat kunnen beleggers met de VIX? De historie wijst uit dat de index in tijden van paniek de neiging heeft om razendsnel te pieken. Daarna blijft de index echter nooit lang hoog. De volatiliteitspiek neemt af zodra de markt de nieuwe informatie heeft verwerkt. Uiteindelijk keert de VIX altijd weer terug naar het lange termijngemiddelde. Dat ligt op 19. De markt neigt altijd te herstellen na periodes van verhoogde volatiliteit. Een grap luidt dat de aandelenmarkt negen van de laatste vijf recessies heeft voorspeld. Markten reageren vaak overdreven en geduld wordt meestal beloond.

Een instapmoment

Voor korte termijnhandelaren op de beurs is VIX een hulpmiddel (naast andere) om een geschikt moment te bepalen om in- of uit te stappen. Een hoge VIX gold in de afgelopen 33 jaar steeds als een ultiem koopmoment. Een lage VIX kan overigens wel lang aanhouden en heeft minder zeggingskracht. Voor lange termijnbeleggers is de VIX minder van belang. Marktdalingen die verband houden met volatiliteitspieken bieden echter wel mooie koopkansen. De paniek waait immers altijd weer over.