Auteur: Jan-willem Nijkamp   Datum: 17-12-2025

Een belangrijke gebeurtenis in het verre oosten

Een lawine aan cijfers

Beleggers krijgen deze week een lawine aan Amerikaanse macrocijfers over zich uitgestort. Gisteren het uitgestelde banenrapport, vandaag de detailhandelsverkopen en donderdag de inflatie. Cijfers die na de langdurige government shutdown een indruk kunnen geven van de stand van de Amerikaanse economie. Zonder deze cijfers was het vooral navigeren door een dichte mist. Het was dan ook niet  vreemd dat de beurzen zich al weken voornamelijk zijwaarts bewogen. Na deze week heeft de markt weer een beeld van de werkelijke staat van de economie van de VS.

Een belangrijke gebeurtenis

Vrijdag volgt er echter een gebeurtenis die mogelijk van nog grotere invloed kan zijn op de beurzen. Dan beslist de centrale bank van Japan namelijk over de rente. De markt prijst de kans op een renteverhoging van 0,5 naar 0,75 procent in op 82 procent. Daarmee zou de beleidsrente in het land van de rijzende zon oplopen naar het hoogste punt sinds 1995. Ajax won toen de wereldbeker (in Tokio) en Helmut Kohl was destijds nog bondskanselier van Duitsland.

Een renteverhoging

Gouverneur Kazuo Ueda van de centrale bank hintte begin deze maand nadrukkelijk op een renteverhoging. De yen steeg ten opzichte van de dollar en de rente op Japanse staatsobligaties liep op naar recordhoogtes. Als de economie van Japan zich gunstig blijft ontwikkelen dan zal de bank volgens Ueda doorgaan met het verhogen van de beleidsrente. Volgens het Tankan-rapport deze week was het ondernemersvertrouwen naar het hoogste niveau in vier jaar gestegen. Naar verwachting zal er in het lopende kwartaal weer sprake zijn van economische groei na de krimp van de afgelopen drie maanden. De inflatie is inmiddels opgelopen naar 3 procent.

Yen daalt, rente stijgt

De yen is het afgelopen half jaar 7 procent gedaald ten opzichte van de dollar. De Japanse economie is sterk afhankelijk van de import van energie en grondstoffen. Een zwakke yen wakkert de inflatie aan. Het drukt bovendien op de winstmarges van de op het binnenland gerichte bedrijven. De rente op 10-jaars staatsleningen is inmiddels opgelopen naar 1,98 procent. Deze rente was voor de uitbraak van corona nog negatief. Beleggers wisten niet beter dan dat de rente in Japan zeer laag of zelfs negatief was.

Hoge staatsschuld

Waarom is deze bijeenkomst van de centrale bank van Japan zo belangrijk voor de wereldwijde financiële markten? Wel, ten eerste heeft Japan een record staatsschuld, 230 procent van het BNP. Daarbij vergeleken verbleekt de staatsschuld van bijvoorbeeld de VS, Frankrijk of Italië. Een hogere rente wordt dus wel gevoeld. Daar komt bij dat Japan de grootste buitenlandse bezitter is van Amerikaanse staatsobligaties. Een hogere rente in eigen land zou er toe kunnen bijdragen dat Japanse beleggers hun geld weer naar huis halen.

Yen carry trade

De grootste bedreiging voor de financiële markten vormt echter de yen carry trade. De lage rente in Japan lokte veel buitenlandse beleggers, voornamelijk hedgefunds. Deze beleggers leenden spotgoedkoop in yen om de aldus verkregen gelden elders tegen een hoger rendement weg te zetten. Bijvoorbeeld in Amerikaanse staatsobligaties. Maar ook Amerikaanse technologiefondsen zijn enorm populair. Het jarenlange Japanse experiment met lage rentes maakte het land tot het centrum van ’s werelds grootse carry trade. Er zijn wilde schattingen, maar het gaat mogelijk om honderden tot zelfs duizenden miljarden dollars.

Hogere rente en dure yen desastreus

Een hogere rente of een duurdere yen zijn voor deze beleggers uiteraard desastreus. Je lening wordt opeens een stuk minder goedkoop. Een grootschalige draai uit deze trades zou rampzalig kunnen uitpakken. In de zomer van 2024 kregen we een voorproefje. De BoJ verhoogde toen de rente en wat volgde was de op-één-na-grootse beurscrash uit de geschiedenis van Japan. De Nikkei-index daalde met 12 procent op één dag. De rimpelingen werden wereldwijd gevoeld, van Wall Street tot het Damrak.

Geen massale uitverkoop

Een renteverhoging, gevolgd door havikse taal van de centrale bank zullen vrijdag mogelijk niet zonder gevolgen blijven. Maar hebben de markten zich niet al schrap gezet? De yen is het afgelopen half jaar immers gedaald ten opzichte van dollar. De rente op 10-jaars staatsleningen is fors gestegen, van 1,38 naar 1,98 procent sinds deze zomer. Desondanks is de Nikkei 225 dit jaar met 24 procent gestegen. Bovendien heeft ’s lands grootste belegger - het Japanse staatspensioenfonds - een strikt mandaat. Zij is gehouden aan een allocatie van 25 procent in niet-Japanse obligaties. Veel andere Japanse pensioenfondsen volgen deze allocatie. De kans op een massale uitverkoop van bijvoorbeeld Amerikaanse staatsobligaties (en technologiefondsen) lijkt gering. Bovendien is de reële rente bij een inflatie van 3 procent en een beleidsrente van 0,75 procent nog steeds negatief. Het renteverschil met de VS (10-jaars staatsobligaties) is weliswaar kleiner geworden, maar  nog steeds 2,2 procent.