Auteur: Jan-willem Nijkamp Datum: 01-10-2025

Een bubble of het begin van een revolutie?

Shutdown

In de VS ging vannacht de overheid grotendeels op slot. De meeste overheidsdiensten in het land zijn stilgelegd. Ambtenaren worden naar huis gestuurd zonder salaris, nationale parken en musea sluiten. Statistiekbureaus zoals het BLS lopen vertraging op bij de publicatie van economische data. Belangrijke rapportages over de werkgelegenheid en de consumentenprijsindex moeten uitgesteld worden. Gegevens die voor de Federal Reserve van groot belang zijn voor het bepalen van hun beleid. Dat juist op een cruciaal moment.

Navigeren door dichte mist

De Amerikaanse centrale bank staat immers voor een moeilijke beslissing. De beurzen breken het ene record na het andere en de economie toont weinig tekenen van verzwakking. De inflatie blijft echter hardnekkig en het aantal nieuwe banen neemt hard af. Een beslissing om de rente verder te verlagen moet nu genomen worden op basis van onbekende gegevens. De Federal Reserve moet navigeren door een hele dichte mist.

BNP groeit, maar minder banen

Er worden in de VS steeds minder nieuwe banen gecreëerd. Voor de centrale bankiers de voornaamste reden om de rente afgelopen maand te verlagen. De vrees voor een afkoelende arbeidsmarkt is groter dan de angst voor weer oplaaiende inflatie. Een eventuele recessie is wel het laatste waar men op zit te wachten. Toch lijkt er in de VS iets vreemds aan de hand. De arbeidsmarkt koelt hard af, maar de economie blijft maar groeien. Zo groeide het BNP in de VS in het tweede kwartaal met 3,8 procent en volgens GDPNow van de Atlanta Fed in het derde kwartaal zelfs met 3,9 procent. Recessie? 

Invloed van AI

Wat is hier aan de hand? Welnu, de invloed van artificiële intelligentie in de economie van de VS begint steeds meer voelbaar te worden. Zo blijkt uit gegevens van het Bureau of Economic Analysis dat investeringen in AI maar liefst 92 procent uitmaakten van de groei van het BNP. Met andere woorden, zonder de mega-investeringen in datacenters en AI van grote bedrijven als Microsoft, Amazon, Alphabet en Meta zou de Amerikaanse economie nauwelijks groeien. Ja, met een magere 0,1 procent op jaarbasis in het eerste half jaar.

Zonder AI geen groei

Wat op de beurs al langer duidelijk was blijkt nu ook in de bredere economie. Zonder de spectaculaire opkomst van kunstmatige intelligentie zouden indices als de S & P 500 en de Nasdaq 100 nauwelijks van hun plaats zijn gekomen. Zonder AI zou de Amerikaanse economie nauwelijks groeien. Vormt zich een enorme AI-bubble op de beurzen? Een stevige correctie in Big Tech zou tot een stevige correctie van de bredere markten kunnen leiden. En tot een forse economische terugval.

Duizenden banen zijn verdwenen

Het BNP groeit in een ongekend tempo door. Maar er worden nauwelijks nieuwe banen meer gecreëerd. Hoe kan dat? Het klopt dat niet alleen de vraag naar, maar ook het aanbod van arbeid flink is afgenomen. Dat heeft mede te maken met de uitstroom van immigranten. Maar dat is niet het hele verhaal. Zo zijn er in 2024 meer dan 280.000 banen in de technologiesector verdwenen. Dit jaar mogelijk nog eens 235.000. Dat ondanks de recordwinsten.

Arbeidsmarkt disruptie

Er lijkt echter een ongekende arbeidsmarkt disruptie plaats te vinden. Bedrijven gaan steeds meer AI gebruiken en de werkgelegenheid komt erdoor onder druk te staan. Bedrijven maken fors hogere winsten met steeds minder personeel. Het verband tussen economische groei en werkgelegenheid is op zijn kop gezet. Daarom staan centrale banken onder druk om de rente te verlagen. Niet vanwege economische zwakte, maar vanwege onrust door banenverlies.

Belangrijk moment in de geschiedenis

We bevinden ons waarschijnlijk op een belangrijk moment in de geschiedenis van de technologie. Is de spectaculaire ontwikkeling van AI een bubble of het begin van een nieuw tijdperk? De door AI gedreven bullmarket lijkt in een speculatieve fase beland. De ene AI-deal is nog megalomaner dan de andere. Big Tech begint nu ook grote belangen in elkaar te nemen. Daarbij is sprake van circulaire financiering. Het ene bedrijf (Nvidia) financiert het andere bedrijf (zijn klant) om in de toekomst maar enorme hoeveelheden van zijn producten te kunnen blijven afnemen. Bij oudere beleggers gaat een bel rinkelen. Jawel, dit gebeurde eind jaren ’90 ook. We weten hoe het afgelopen is.

Bubble of revolutie?

In de financiële media wordt steeds vaker gesproken over een AI-bubble. Insiders als Jensen Huang (CEO van Nvidia) en Eric Schmidt (oud CEO van Google) stellen echter dat we pas aan het begin staan van de grootste technologische transformatie in de menselijke geschiedenis. De investering van 100 miljard dollar door Nvidia in OpenAI wordt wel gezien als het startschot van een technologische revolutie. Wie heeft er gelijk? Waarschijnlijk allebei. Dergelijke technologische ontwikkelingen verlopen nooit in een mooie rechte lijn. Op de internethausse van de jaren ’90 volgde een crash op de Nasdaq van 80 procent. Daarna begon de internetrevolutie pas echt. Iets om in gedachten te houden.