Auteur: Jan-willem Nijkamp  Datum: 13-08-2025

Een onafhankelijke centrale bank, das war einmal

Meevallende inflatie

Gisteren publiceerde het Amerikaanse statistiekbureau de consumentenprijsindex (CPI) over de maand juli. De financiële markten vreesden vooraf een hogere inflatie. Trump’s handelsoorlog zou de prijzen immers de hoogte injagen. De inflatie viel echter mee. De CPI steeg op jaarbasis met 2,7 procent, waar een stijging van 2,8 procent was verwacht. De markten reageerden opgelucht. Er werden weer nieuwe records neergezet. De markt verwacht nu bijna unaniem een verlaging van de rente door de Federal Reserve in september. 

“Eén ding, de rente moet omlaag en wel zo snel mogelijk”

Een verlaging die tegemoet zou komen aan de wens van de president. Trump heeft meer dan eens uitgeroepen maar één ding van de centrale bank te verwachten: een lagere rente en wel zo snel mogelijk. Die lagere rente zal er sowieso wel gaan komen zodra de Federal Reserve een nieuwe voorzitter krijgt, volgend voorjaar. Maar de zwaar onder druk staande centrale bank zal de rente volgens de markten waarschijnlijk al eerder gaan verlagen.

Trumpiaanse econoom

De president benoemde vorige week reeds de uitgesproken Trumpiaanse econoom Stephen Miran als opvolger van de vertrekkende Adriana Kugler in het bestuur van de Federal Reserve. Het is onbekend waarom zij nu al vertrekt. Haar termijn liep nog tot januari. Daarmee is het aantal voorstanders voor een onmiddellijke verlaging van de rente binnen de Board of Governors gestegen naar drie. Het beleidscomité van de Fed bestaat daarnaast overigens ook nog uit vijf afgevaardigden van regionale centrale banken.

Trump’s grip wordt groter

Met de benoeming van MIran wordt de invloed van de president op de Fed groter. Miran geldt als de mogelijke kandidaat om Powell volgend jaar op te volgen. Hij is niet alleen een voorstander van een lagere rente, maar pleitte ook voor een lagere dollarkoers. Via een zogenaamd Mar-a-Lago-akkoord zouden onwillige handelspartners gedwongen kunnen worden tot medewerking door hogere importheffingen of het verlies van militaire bescherming door de VS. Ook zouden buitenlandse kopers van Amerikaanse staatsleningen gedwongen kunnen worden obligaties met een zeer lange looptijd en lage rente te kopen. Zelfs belasting op rente-inkomsten voor buitenlanders werd niet uitgesloten.

De plannen gaan verder dan een renteverlaging

Maar de president heeft meer plannen met de centrale bank. De fundamentele missie van de centrale bank moet op de schop. De wijze waarop de bank denkt over inflatie en rente zou moeten veranderen. Er moet gesneden worden in de staf. Het aantal regionale Fed-leden moet gereduceerd worden. Minister van Financiën Scott Bessent sprak zelfs over het onder controle stellen van de Federal Reserve door het Ministerie van Financiën. Renteverlagingen zouden pas een eerste stap zijn. Uiteindelijk zou de Federal Reserve een totale regime change moeten ondergaan.

Onafhankelijke centrale bank voorwaarde voor goed functionerende markten

Decennialang gold een onafhankelijke centrale bank in de Westerse wereld als een voorwaarde voor een goed functionerende economie. Juist een onafhankelijke centrale bank zou de inflatie onder controle kunnen houden. In tegenstelling tot gekozen politici die het rentewapen naar goeddunken zouden inzetten om hun herverkiezing veilig te stellen. Met een gierende inflatie tot gevolg. Zeker sinds de zware ingreep in de rente door Fed-gouverneur Paul Volcker begin jaren ’80 is de Federal Reserve uitgegroeid tot een respectabel en onmisbaar instituut.

Fiscale dominantie

De volledig ontspoorde begrotingstekorten en staatsschulden in de VS en de rest van de westerse wereld leiden echter tot een andere visie. De rentelasten op de enorme staatsschuld zijn zo zwaar geworden dat de rol van centrale banken nu ter discussie wordt gesteld. Centrale banken zijn onderdeel geworden van wat wel fiscale dominantie genoemd wordt. De staatsschuld is zo dominant geworden dat deze het monetaire beleid van de centrale bank volledig overruled. Onder president Biden was dit reeds aan de orde. Hoewel de Federal Reserve op de rem trapte met zijn serie renteverhogingen bleef de staat maar stimuleren. Met als gevolg een fors groeiende economie.

De staatsschuld moet naar beneden, hoe dan ook

De situatie is vergelijkbaar met die van vlak na de Tweede Wereldoorlog. De staatsschuld is te hoog en moet naar beneden. Hoe dan ook. Ongeacht de hoogte van de inflatie. Dat betekent een lage rente en mogelijk een vorm van financiële repressie. De onafhankelijkheid van de centrale bank zal worden opgeofferd. Inderdaad, president Trump zet het allemaal in gang. Maar onder een andere president was het waarschijnlijk niet veel anders gegaan. Hooguit zou de toon van de muziek anders zijn geweest. Deze president geldt nu eenmaal niet als de meest subtiele figuur.