Auteur: Jan-willem Nijkamp  Datum: 31-08-2026

Een zacht vorm van financiële repressie

Een militaire optie

Vorig week werd gevraagd aan de president van de VS wat hij nu vond van de interventies van zijn minister van Financiën in de obligatiemarkt. De president antwoordde dat het opkopen van staatsleningen door de Amerikaanse overheid één van de middelen was die ter beschikking staan. Hij voegde er vervolgens aan toe dat mochten deze acties geen resultaat opleveren er nog één optie rest: de militaire optie. “Als we obligatiehandelaren een pistool op hun hoofd moeten zetten, doen we dat”.

Bruuske uitspraken

Beleggers zijn inmiddels gewend aan de soms wat bruuske uitspraken van de president. Vaak reageert men schouderophalend en gaat men vervolgens weer over tot de orde van de dag. Maar de gedachte om Amerikaanse staatsobligaties desnoods met dwang door de keel van beleggers te duwen zou het beste wel serieus genomen moeten worden. Niet letterlijk met geweld, natuurlijk. Er bestaat echter zoiets als financiële repressie.

Nog één middel over

Wanneer de staatsschuld zo omvangrijk is geworden dat belastingverhogingen of bezuinigingen geen soelaas meer bieden resteert er voor de staat nog één middel. Wanneer de centrale bank de rente bewust lager houdt dan de inflatie, overgaat tot het opkopen van staatsleningen, het ministerie van Financiën kortlopende staatsleningen uitgeeft om langlopende uit de markt te halen en er wetten worden aangenomen om buitenlands bezit van Amerikaanse assets aan banden te leggen is er sprake van financiële repressie. 

Een zacht faillissement

Drie van de vier hierboven genoemde feiten zijn inmiddels aan de orde. Alleen heeft het Congres nog geen dwingende wetten uitgevaardigd om buitenlandse beleggers aan banden te leggen. Wat niet is kan echter nog komen. Er is momenteel wel reeds sprake van een zachte vorm van financiële repressie. Het lijkt de enige nog resterend optie van de Amerikaanse overheid. Men zou het ook een soft default op de staatsschuld kunnen noemen. Een faillissement, maar dan in zachte vorm.

In een ander perspectief

Het plaatst de reactie van de markten op de speech tijdens Jackson Hole van de Fed-voorzitter Kevin Warsh in een andere perspectief. Warsh heeft zich uitgesproken over de naar zijn mening te hoge inflatie. De inflatie bevindt nog boven de doelstelling van de Federal Reserve. De recente tekenen van afnemende inflatie zijn volgens hem nog te prematuur. Het monetaire beleid zou nog te ruim zijn en de economie bevindt zich nog in een goede conditie.

Meerdere renteverhogingen

De markten prijzen sinds de speech weer meerdere renteverhogingen in. Draagt een renteverhoging bij aan het containervervoer door de Straat van Hormuz? Of aan een lagere olieprijs? Of aan een lagere prijs van benzine aan de pomp? Lost het de personeelstekorten op? Met andere woorden, wat zou de Federal Reserve oplossen me een hogere rente? De hypotheekrente loopt op. Net als de rente op creditcards, studentenleningen en autoleningen. Zou de economie geholpen worden met een renteverhoging?

Nog meer stimulans

Staatsobligaties zijn ook het bezit van iemand. De uitgekeerde hogere rente komt uiteindelijk bij hen terecht. Dat zijn overwegend beleggers die zich aan de betere zijde van de economie bevinden. Gek genoeg zou een renteverhoging de inflatie eerder bevorderen dan bestrijden. De uitgekeerde rente op de uitstaande schuld is een omvangrijk bedrag dat zo door de staat in de economie wordt gepompt. De staat leent enorme bedragen en stimuleert vervolgens daarmee de economie. Die raakt zodoende oververhit.  Het jaagt de beurskoersen verder op. Het verergert de situatie alleen maar. 

Ingrijpender middelen

Waarom werkten renteverhogingen begin jaren ’80 dan wel ter bestrijding van de inflatie? De staatsschuld was destijds veel kleiner met zo’n 35 procent van het BNP. Inmiddels is dat ruim 100 procent. Nu zijn er andere middelen nodig om de staatsschuld te reduceren. Niet slechts een verhoging van de rente met een paar kwartjes. Ingrijpender middelen.

Harde assets en aandelen

Financiële repressie is desastreus voor spaarders. Het spaargeld verdwijnt als sneeuw voor de zon bij oplopende inflatie. Ook obligatiebeleggingen zijn verliesgevend. De rente vergoedt nooit de hogere inflatie. Alleen beleggingen in harde assets en aandelen kunnen een dergelijk financieel regime overleven. Schaarse grondstoffen kunnen de inflatie voorblijven. Een goed gespreide aandelenportefeuille vormt ook een goede defensie. Wel aandelen van bedrijven met een sterke concurrentiepositie. Bedrijven met pricing power om de inflatie hun winsten niet te laten opeten.