Auteur: Jan-Willem Nijkamp  Datum: 30-07-2025

Fed verstrikt in politiek mijnenveld

Een cruciale dag

Voor de beurzen kan vandaag wel eens cruciaal gaan worden. ’s Middags wordt het BNP gerapporteerd. In de avonduren volgt het rentebesluit van de Federal Reserve. Later sluiten Meta en Microsoft de dag af met hun resultaten over het afgelopen kwartaal. De bijeenkomst van de Federal Reserve lijkt op het eerste gezicht het minst interessant van deze drie te gaan worden. De markt verwacht unaniem dat de centrale bankiers de rente niet zullen verlagen. Door de aanhoudende politieke druk, de interne verdeeldheid en de nerveuze markten lijkt de Federal Reserve echter verzeild geraakt in een mijnenveld.

De president heeft het voorzien op de FED

De president heeft het sinds zijn terugkeer in het Witte Huis nadrukkelijk voorzien op de Federal Reserve en met name op diens voorzitter, Jerome Powell. Volgens hem had de centrale bank de rente al lang moeten verlagen. Het huidige beleid van de Federal Reserve zou schadelijk zijn voor de Amerikaanse economie. Trump heeft meer dan eens gezinspeeld op het vertrek van Powell. Zelfs leden van het Congres werden hierover geconsulteerd. Later kwam hij hierop terug, maar de boodschap was wel verzonden. Ook Minister van Financiën Scott Bessent liet zich ontvallen dat het wellicht tijd wordt de rol van de Federal Reserve te herzien.

Dreigement niet theoretisch    

Het dreigement aan het adres van de centrale bank lijkt niet slechts theoretisch. De onafhankelijkheid van het instituut lijkt serieus op het spel te staan. De enorme druk van regeringszijde is niet vreemd. De volledig ontspoorde Amerikaanse staatsschuld heeft hier alles mee te maken. De rentelasten over deze schuld beginnen ondraaglijk te worden. Een verlaging van de rente met drie procent zou de staat al gauw een 1000 miljard dollar aan rentelasten kunnen schelen, volgens de president.

Invloed op de lange rente beperkt

De Federal Reserve bepaalt de hoogte van de geldmarktrente en zou die kunnen verlagen. De rentevergoeding die de VS op langer lopende obligaties verschuldigd is wordt echter door de markt bepaald. Zo ook de rente die consumenten en bedrijven op hun kredieten en hypotheken moeten betalen. Toen de Federal Reserve de rente met een vol procent verlaagde in 2024, liep de rente op 10-jaars staatsobligaties juist met een procent op.

Een nieuwe voorzitter die wel luistert

Powell zal straks opgevolgd worden door een voorzitter die wel luistert naar de president. Dat is echter minder eenvoudig geregeld als het wel wordt voorgesteld. De nieuwe voorzitter moet worden goedgekeurd door de Senaat. Dat is bepaald geen hamerstuk. Men zal niet snel akkoord gaan met een ongeschikte kandidaat. De VS hechten immers erg sterk aan de onafhankelijkheid van de centrale bank. Daar komt bij dat de voorzitter het rentebeleid niet in zijn eentje bepaald. De Board of Governors telt zeven leden. Twee ervan zijn inmiddels op de hand van Trump. In januari kan hij een derde benoemen. Powell treedt af in mei, maar blijft waarschijnlijk wel aan als gewoon lid. Daarnaast bestaat het bepalende comité (12 leden) nog uit vijf leden benoemd door de regionale centrale banken. Hierop heeft de president geen invloed. Mocht Powell verdwijnen als voorzitter dan zal er op korte termijn dus nog niet veel veranderen.

Glijdende schaal

Op langere termijn daarentegen wel. Trump kan immers stap voor stap leden van de FED benoemen – of druk uitoefenen in het benoemingsproces – om geleidelijk aan een centrale bank te creëren die hem wel gezind is. Ronald Reagan deed het hem voor. Op korte termijn lijkt de onafhankelijkheid van de Federal Reserve nog wel stand te zullen houden. Maar deze bevindt zich echter wel op een glijdende schaal. De voortdurende druk vanuit het Witte Huis kan het instituut op langere termijn zeker van aanzien doen veranderen.

Niet altijd onafhankelijk geweest

Een plotse wijziging van de samenstelling van de Federal Reserve zou door de beurzen niet worden geaccepteerd. De onafhankelijkheid is immers een groot goed. Maar een geleidelijke verandering van de centrale bank in de richting van een instelling die bereid is het beleid van de regering uit te voeren moet niet uitgesloten worden. De Federal Reserve is ook niet altijd onafhankelijk geweest. Zo kon toenmalig voorzitter Arthur Burns de voortdurende druk van president Nixon om de rente te verlagen niet weerstaan. De gevolgen voor de inflatie en de werkloosheid waren desastreus. Verder weten wij natuurlijk niet hoe vaak verschillende presidenten op meer subtiele wijze achter de schermen druk op de FED hebben uitgeoefend.

Niet het rentebesluit, maar…

Vanavond zal niet zozeer het rentebesluit de beleggers bezighouden. Er wordt immers niets verwacht. Wel zijn de markten sterk geïnteresseerd in hoe het besluit tot stand is gekomen. Er zijn inmiddels twee leden van de Federal Reserve – Waller en Bowman, beiden door Trump benoemd – die al langer pleiten voor een renteverlaging. Het is al 32 jaar niet meer voorgekomen dat maar liefst twee leden van de Board afweken van de consensus. De centrale bank staat onder zware druk en is meer verdeeld dan lang het geval was. En de markten zijn nerveus.