Auteur: Jan-willem Nijkamp  Datum: 15-10-2025

Xi is de DJ

Dalende beurzen

Eind vorige week zakten de beurzen flink naar beneden. Deze week lijken de beleggers echter het vertrouwen weer hervonden te hebben. De eerste bedrijfsresultaten over het derde kwartaal waren bemoedigend. Er wordt dit kwartaal weer een mooie winstsprong verwacht. De bullmarket lijkt nog niet ten einde. Eind deze maand staan er echter de nodige gebeurtenissen op stapel die voor het beurssentiment van groot belang kunnen zijn.

Nee, niet onze verkiezingen

Nee, dat zijn niet de verkiezingen van 29 oktober. Misschien jammer voor onze nationale politici, maar de uitslag van de parlementsverkiezingen zal slechts voor kennisgeving worden aangenomen door beleggers. Belangrijker is de eerstvolgende bijeenkomst van de Federal Reserve op 29 en 30 oktober. Gaat de centrale bank de rente opnieuw verlagen? De tekenen wijzen er wel op. Nog belangrijker is echter het naderende Asia-Pacific Economic Cooperation Forum (APEC) in Zuid Korea van 30 oktober tot 1 november. Daar zullen de twee machtigste leiders van dit moment elkaar ontmoeten, de presidenten Trump en Xi. 

Speldenprikken

Vooruitlopend op deze topontmoeting werden reeds de nodige speldenprikken uitgedeeld. Zo kondigde China vorige week aan dat buitenlandse bedrijven een exportvergunning nodig hebben voor producten die zelfs maar sporen van bepaalde zeldzame aardmetalen bevatten. Ook worden controles ingesteld op apparatuur en technologie voor de verwerking van deze materialen. President Trump reageerde onmiddellijk met het afkondigen van importheffingen van 100 procent op Chinese export. De koersen gingen onmiddellijk naar beneden.

Trump bindt in

Inmiddels is de rust echter weergekeerd op de beurzen. Trump bond in en trok al snel deze aangekondigde heffing weer in. “The USA wants to help China, not hurt it!”. Hieruit blijkt echter opnieuw het enorme belang van deze zogenaamde zeldzame aardmetalen voor de Amerikaanse en de wereldeconomie. Waarom zijn deze zeldzame aardmetalen zo belangrijk? Waarom slaagt China er  steeds in de handelsoorlog in de naar hun gewenste richting te kantelen? Dit in tegenstelling tot bijvoorbeeld de EU die slaafs de opgelegde importheffingen slikte.

Strategische en zeldzame metalen

Meestal wordt er een onderscheid gemaakt tussen strategische en zeldzame aardmetalen. Strategische metalen worden belangrijk geacht voor de economische en nationale veiligheid vanwege hun cruciale toepassingen in verschillende industrieën. Ze zijn vaak essentieel voor geavanceerde technologieën en hebben een beperkte beschikbaarheid of een groot politiek belang. Denk hierbij aan metalen als lithium, kobalt, titanium en wolfraam. Ze worden gebruikt in hightech wapensystemen, auto’s, batterijen, windturbines, iphones, laptops en in de medische technologie.

17 zeldzame aardmetalen

Zeldzame aardmetalen worden gewaardeerd om hun unieke eigenschappen en spelen een cruciale rol in tal van technologische toepassingen. Ze worden gebruikt bij de productie van elektronica, magneten, katalysatoren, lasers, energie-opslagsystemen en verschillende groene technologieën zoals windturbines en elektrische auto’s. Het is vrijwel onmogelijk om een stuk moderne technologie te gebruiken zonder deze metalen. Er zijn 17 zeldzame aardmetalen en ze eindigen vrijwel allemaal op -ium. 

China is de voornaamste leverancier

China is ‘s werelds voornaamste leverancier van al deze metalen. Zo’n 70 procent van alle zeldzame metalen worden gedolven in China. Op het gebied van de raffinage is China nog dominanter. Maar liefst 90 procent van de metalen wordt in China geraffineerd. Deze dominantie brengt significante risico’s met zich. China’s monopolie zorgt voor een onwenselijke afhankelijkheid voor heel veel landen. Leunen op één land voor zulke kritische grondstoffen stelt landen bloot aan kwetsbaarheden in de toeleveringsketen. Potentiële disrupties kunnen ernstige economische  en geopolitieke consequenties hebben.

Niet zo zeldzaam

Begin deze eeuw stortte de Amerikaanse mijnbouwindustrie voor zeldzame metalen in toen China de wereldmarkten overspoelde met goedkoop aanbod. Sindsdien hebben de VS geen nationale strategie meer voor deze metalen. Nu zijn de zeldzame aardmetalen helemaal niet zo zeldzaam. Ze zitten overal in de wereld in de grond. Ook in Scandinavië, Frankrijk, Portugal en de Balkan. En, voor de goede orde, Groenland zit er tjokvol mee. Waarom zijn we dan zo afhankelijk geworden van China?

Een milieukwestie

Dat is vooral een milieukwestie. Een mijn heeft een zware ecologische voetafdruk. Het beslag op de lokale watervoorraad is enorm. Het vele stof en afval en het zware vrachtvervoer zorgen voor veel milieuoverlast. Daar komt nog bij dat het al snel 7 tot 10 jaar duurt voordat een nieuwe mijn operationeel is. Proefboringen, haalbaarheidsstudies en het aanvragen van vergunningen. Daarna komt de bouw van de mijn en de omringende infrastructuur. Miljardenprojecten waarbij duizenden mensen betrokken zijn. Bovendien heeft bijvoorbeeld Europa zijn knowhow over raffinage van deze materialen verloren. Die is volledig verhuisd naar China.

China leidt de dans

Artificiële intelligentie, datacenters, halfgeleiders, elektrische auto’s, windturbines, zonnepanelen en de wapenindustrie zullen de komende jaren een enorm beslag gaan leggen op de voorraden zeldzame aardmetalen. Voorraden die de VS en de EU zelf niet hebben en op korte termijn ook niet zullen krijgen. We zijn dus enorm afhankelijk geworden van China. Een afhankelijkheid die beangstigende vormen kan gaan aannemen. De Chinezen kunnen het echter met een brede glimlach aanzien. Zij zijn degenen die de komende jaren steeds meer aan de touwtjes zullen gaan trekken. Trump en Von der Leyen mogen samen een dansje doen. Xi is echter de DJ.