Datum: 01-09-2025

Trumps grip wordt groter en groter

De Amerikaanse beurs breekt record na record, maar achter de euforie broeit spanning: Trump zet de Fed naar zijn hand en ondermijnt zo de onafhankelijkheid.

Trumps handelsoorlog zou de prijzen de hoogte injagen. De inflatie valt echter alles mee. Na de speech van Jerome Powell in Jackson Hole verwacht de markt nu bijna unaniem een verlaging van de rente door de Fed in september. Gecombineerd met onder andere meevallende bedrijfscijfers, waaronder óók die van Nvidia, bereikten de Amerikaanse beurzen nieuwe hoogste standen. Er werden opnieuw records neergezet.

Trump en de Federal Reserve

Een renteverlaging past precies in het straatje van de Amerikaanse president. Trump heeft meer dan eens uitgeroepen maar één ding van de centrale bank te verwachten: een lagere rente, en wel zo snel mogelijk. Die lagere rente zal er sowieso wel gaan komen zodra de Federal Reserve volgend voorjaar een nieuwe voorzitter krijgt. Maar de zwaar onder druk staande centrale bank zal de rente volgens de markten waarschijnlijk al eerder gaan verlagen.

De president benoemde al de uitgesproken Trumpiaanse econoom Stephen Miran als opvolger van de vertrekkende Adriana Kugler in het bestuur van de Fed. Daarmee was het aantal voorstanders van een onmiddellijke renteverlaging binnen de Board of Governors gestegen naar drie. Het beleidscomité van de Fed bestaat daarnaast overigens ook nog uit vijf afgevaardigden van regionale centrale banken.

Vervolgens kwam afgelopen week de mededeling van Trump dat hij Fed-bestuurder Lisa Cook heeft ontslagen omdat hij vraagtekens zet bij haar integriteit. Of Trump daadwerkelijk bevoegd is Cook te ontslaan, is nog maar de vraag. Zij vecht haar ontslag in ieder geval aan. Daardoor is de kans groot dat zij gewoon op haar post kan blijven totdat een rechter uitspraak doet.

Met de benoeming van Miran wordt de invloed van de president op de Fed groter. Miran geldt als mogelijke kandidaat om Powell volgend jaar op te volgen. Hij is niet alleen een voorstander van een lagere rente, maar pleitte ook voor een lagere dollarkoers. Via een zogenaamd Mar-a-Lago-akkoord zouden onwillige handelspartners gedwongen kunnen worden tot medewerking door hogere importheffingen of het verlies van militaire bescherming door de Verenigde Staten. Ook zouden buitenlandse kopers van Amerikaanse staatsleningen gedwongen kunnen worden obligaties met een zeer lange looptijd en lage rente te kopen. Zelfs belasting op rente-inkomsten voor buitenlanders werd niet uitgesloten.

Naar een regime change

Maar de president heeft meer plannen met de Fed. De fundamentele missie van de centrale bank moet op de schop. De wijze waarop de bank denkt over inflatie en rente zou moeten veranderen. Er moet gesneden worden in de staf. Het aantal regionale Fed-leden moet gereduceerd worden. Minister van Financiën Scott Bessent sprak er zelfs over de Fed onder controle te stellen van het Ministerie van Financiën. Renteverlagingen zouden pas een eerste stap zijn. Uiteindelijk zou de Fed een totale regime change moeten ondergaan.

Decennialang gold een onafhankelijke centrale bank in de westerse wereld als een voorwaarde voor een goed functionerende economie. Juist een onafhankelijke centrale bank zou de inflatie onder controle kunnen houden, in tegenstelling tot gekozen politici die het rentewapen naar goeddunken zouden inzetten om hun herverkiezing veilig te stellen. Met een gierende inflatie tot gevolg. Zeker sinds de zware ingreep in de rente door Fed-gouverneur Paul Volcker begin jaren ’80 is de Fed uitgegroeid tot een respectabel en onmisbaar instituut.

Fiscale dominantie

De volledig ontspoorde begrotingstekorten en staatsschulden in niet alleen de Verenigde Staten maar ook de rest van de westerse wereld leiden echter tot een andere visie. De rentelasten op de enorme staatsschuld zijn zo zwaar geworden dat de rol van centrale banken nu ter discussie wordt gesteld. Centrale banken zijn onderdeel geworden van wat wel fiscale dominantie genoemd wordt. De staatsschuld is zo dominant geworden dat deze het monetaire beleid van de centrale bank volledig overvleugelt.

Onder Biden gebeurde dit al. Hoewel de Fed op de rem trapte met zijn serie renteverhogingen, bleef de staat de economie stimuleren. De situatie is vergelijkbaar met die vlak na de Tweede Wereldoorlog. De staatsschuld is te hoog en moet, ongeacht de hoogte van de inflatie, naar beneden. Dat betekent een lage rente en mogelijk een vorm van financiële repressie. De onafhankelijkheid van de centrale bank zal daarvoor worden opgeofferd.