Datum: 04-08-2025

Een akkoord of een dictaat?

Nu Europa zwicht voor de Verenigde Staten lijkt het protectionisme teruggekeerd.

‘Wie een orkaan verwacht, is blij met een storm’, was de reactie van de Duitse chemielobby op het afgesloten handelsakkoord tussen de Verenigde Staten en de Europese Unie. Wanneer er geen akkoord gesloten zou zijn, had Europa immers te maken gekregen met een tarief van 30 procent. Dan is 15 procent nog een meevaller.

De opluchtingsrally op de beurzen was echter mager. De beperkte koersstijgingen waren waarschijnlijk terug te voeren op de eerder gesloten overeenkomst met Japan. Toen liepen de koersen al op. Het akkoord tussen Europa en de Verenigde Staten was daardoor eigenlijk niet meer dan een bevestiging van een al ingeprijsd feit.

Terug naar protectionisme

De eerste reacties vanuit het Europese bedrijfsleven waren niet overdreven positief. Met deze overeenkomst lijkt de internationale handel immers een andere weg in te slaan dan we sinds de Tweede Wereldoorlog bewandeld hadden. Zo gaat het Amerikaanse importtarief volgens de Universiteit van Yale nu effectief naar 17,3 procent.

Daarmee komen de Amerikaanse heffingen in de buurt van de 20 procent als gevolg van de Smooth-Hawley Act uit de jaren 30. Het protectionisme dat voortkwam uit deze wet leidde tot de zwaarste economische crisis uit de moderne geschiedenis. En de overeenkomst tussen de Verenigde Staten en China is nog niet eens gesloten.

De gevolgen voor de Europese Unie kunnen groot zijn. Europese bedrijven staan onder druk om in de Verenigde Staten te investeren om verdere ellende te voorkomen. Want waar staat geschreven dat de Verenigde Staten zich aan deze overeenkomst zullen houden? Trump staat als erg wispelturig bekend.

Europese bedrijven worden hierdoor minder efficiënt. Noodzakelijke investeringen in de Europese Unie zelf kunnen uitblijven. Het akkoord lijkt een nagel aan de doodskist van de wereldwijde vrijhandel. Die was al niet meer zo vrij, maar nu Europa zwicht voor de Verenigde Staten lijkt het protectionisme teruggekeerd.

Wie gaat dat betalen?

Ook voor de Verenigde Staten zelf heeft het akkoord de nodige consequenties. Dat land importeerde vorig jaar voor 3.300 miljard dollar aan goederen. Dat zou naar schatting ruim 500 miljard dollar aan importtarieven opleveren. Het komt neer op 1,7 procent van het BNP, 10 procent van de totale belastinginkomsten en 27 procent van het  begrotingstekort. Dat is veel geld.

Wie gaat dat betalen? Naar alle waarschijnlijkheid zal deze last verdeeld worden over de bedrijven (minder winst) en de consument (hogere prijzen). Linksom of rechtsom is het instellen van invoertarieven schadelijk voor de Amerikaanse economie.

En dat geldt niet alleen voor de economie van de Verenigde Staten. Naar schatting kan de schade oplopen tot 2.000 miljard dollar voor de wereldeconomie. De tarieven mogen dan lager uitvallen dan gevreesd, ze zorgen wel voor het nodige zand in de raderen van de wereldwijde aanvoerketens en de wereldhandel. Bedrijven zullen hun investeringen terugschroeven of uitstellen. Handelsroutes waar jaren in is geïnvesteerd zullen worden verlegd. Winstmarges komen onder druk te staan om de stijgende kosten het hoofd te bieden.

Stabiliteit en zekerheid

Voorzitter van de Europese Commissie Ursula Von der Leyen spreekt van een doorbraak die zekerheid biedt in gure tijden. Feit blijft dat de wereld opgescheept zit met tarieven die inmiddels veel hoger uitvallen dan voor het aantreden van Trump.

Volgens economen vallen de gevolgen van dit akkoord op korte termijn mee. Voor de lange termijn zijn ze moeilijker in te schatten. Wat betekent het kopen van 750 miljard dollar aan LNG voor Europa? Momenteel leveren de Verenigde Staten ons voor 78 miljard dollar. Dat zou dan oplopen naar 250 miljard dollar per jaar. Wat betekent dat voor de grootste leverancier van dit moment, Noorwegen? Is 250 miljard dollar per jaar reëel?

Wat gebeurt er wanneer Europa zijn belofte om 600 miljard dollar in de Verenigde Staten te investeren niet nakomt? Die investeringen zullen immers door bedrijven en niet door overheden gedaan moeten worden. Gaat Trump dit akkoord dan herzien?

Hopelijk zijn de stabiliteit en de zekerheid waar de voorzitter van de Europese Commissie het over heeft geen schone schijn. De  onderdanigheid waarmee een werelddeel dat rond de eeuwwisseling economisch nog gelijkwaardig was aan de Verenigde Staten zich heeft onderworpen, belooft weinig goeds. Hoewel de beurzen opgelucht reageerden had het akkoord meer weg van een dictaat.