Jaar van herstel voor banken?

Voor de Europese beursgenoteerde banken was 2018 een rampjaar. Gemiddeld verloren zij bijna een derde van hun beurswaarde. Natuurlijk was het sowieso geen goed beursjaar, maar banken bleken een ware underperformer. Sinds 2011 hadden de banken het niet meer zo zwaar gehad op de beurs.

Toen woedde echter de eurocrisis terwijl het afgelopen jaar alle economische indicatoren op groen stonden. In een jaar tijd verdampte er niet minder dan 340 miljard euro aan waarde. Daarmee verdwenen alle winsten van de zes jaar daarvoor. Beleggers zijn vooral bezorgd over de winstgevendheid in een klimaat van voortdurende lage rentes. Lage rentes die op hun beurt een uitvloeisel zijn van een lage en dalende economische groei.

Een niet aflatende stroom van problemen

Naast de twijfels over de winstgevendheid maken beleggers zich verder zorgen over de mogelijke uittreding van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie, de strapatsen van de Italiaanse regering, de handelsoorlogen van de Amerikaanse president en, last but not least, de witwasschandalen waarin diverse Europese banken betrokken zijn. Het gevolg van deze ontwikkelingen is dat Europese banken momenteel voor slechts 0,56 keer hun boekwaarde worden verhandeld. Ter vergelijking, deze ratio bedraagt voor Amerikaanse banken het dubbele, namelijk 1,1 keer de boekwaarde. Dit waarderingsverschil is niet zo raar aangezien het rendement op het eigen vermogen bij Amerikaanse banken momenteel 16 procent bedraagt. In Europa komen banken gemiddeld niet verder dan 8 procent.

Wat staat banken te wachten in 2019?

In de eerste plaats zetten beleggers hun vraagtekens bij de mogelijkheden voor banken om hun winsten op te voeren bij een voortdurend lage rente. Nu ook de Europese Centrale Bank van plan is het beleid te normaliseren zouden de vooruitzichten van de banken moeten verbeteren. Maar behalve het einde van kwantitatieve verruiming verandert er vooralsnog niet veel. De ECB verwacht pas op zijn vroegst in september een eerste renteverhoging door te voeren. De recent afzwakkende economische indicatoren in Europa duiden waarschijnlijker op een latere dan een eerdere datum waarop de rente daadwerkelijk verhoogd wordt. Bovendien is het maar de vraag of banken echt baat hebben bij hogere rentes. Als de rente hoger is zullen meer bankklanten in betalingsproblemen komen. De kosten daarvan kunnen hoger zijn dan de winst die banken boeken dankzij hogere marges.

Ten tweede lijkt de klantenbinding af te nemen. Uit onderzoek van adviesbureau Bain & Company blijkt dat ruim de helft van de consumenten wereldwijd zijn geld eerder aan een tech-bedrijf toevertrouwt dan aan een bank. Veel banken hebben van oudsher nog steeds het idee dat klanten hen vertrouwen wanneer ze hun geld afgeven. Dat is echter snel aan het veranderen.

Cyberaanvallen, witwaspraktijken, terrorisme en sancties

Ten derde staan banken steeds meer bloot aan cyberaanvallen en zijn ze in toenemende mate betrokken bij witwaspraktijken, terrorismefinanciering en de ontduiking van sanctieregimes. Dit zijn zaken die niet eenvoudig in rekenmodellen zijn te vatten, in tegenstelling tot financiële soliditeitsrisico’s, zoals de kwaliteit van leningen en de liquiditeitspositie van een bank. Zo halveerde de winst van ING in het derde kwartaal als gevolg van de schikking voor falend witwasbeleid en zag Danske Bank de helft van zijn waarde verdampen toen duidelijk werd hoeveel besmet geld een dochter had verwerkt. Volgens DNB-president Klaas Knot is de speelruimte binnen de wet- en regelgeving de afgelopen jaren bewust kleiner gemaakt. Het is de vraag of dat is meegenomen in de rendementen die banken hun beleggers nu nog voorspiegelen.

Ten vierde zijn er de risico’s van meer politieke aard. De mogelijke Brexit, Italië, het Amerikaanse protectionisme en de problemen in diverse opkomende markten; het zijn risico’s die zich moeilijk laten kwantificeren.

Amerikaanse en Aziatische concurrentie

Tenslotte is er de schaalomvang. Volgens vooral Amerikaanse analisten zijn de Europese banken te klein om de slag met hun Amerikaanse en Aziatische concurrenten aan te gaan. Grotere paneuropese banken zouden deze concurrentie beter aankunnen. Het zou stabiliteit bieden wanneer het ergens in de regio wat minder gaat. Dit is dan ook de reden dat Europese toezichthouders graag grensoverschrijdende fusies zien. Het is echter zeer de vraag of het hier ooit van komt, al was het maar vanwege de slechte ervaringen uit het verleden. Nationale fusies zoals bijvoorbeeld tussen de Deutsche Bank en de Commerzbank worden wel mogelijk geacht.

Moraal van het verhaal

Er zijn redenen genoeg om niet in Europese banken te willen beleggen. Echter, het is interessanter om niet achteruit te kijken maar juist te zoeken naar tekenen die wijzen op een mogelijke ommekeer in de nabije toekomst.